Artan oranlı vergi nedir?
Türkiye’de ücret gelirleri artan oranlı bir tarifeye göre vergilendirilir. Bu, geliriniz arttıkça daha yüksek bir oranla vergilendiğiniz anlamına gelir — ancak yalnızca artan kısım için. Tarife merdiven gibi çalışır: her basamağın kendi oranı vardır ve siz her basamakta yalnızca o basamağa denk gelen tutar kadar vergi ödersiniz.
| Kümülatif matrah dilimi | Oran |
|---|---|
| 0 – 158.000 TL | %15 |
| 158.000 – 330.000 TL | %20 |
| 330.000 – 1.200.000 TL | %27 |
| 1.200.000 – 4.300.000 TL | %35 |
| 4.300.000 TL üzeri | %40 |
Tablodaki değerler sitede tanımlı 2026 parametreleridir; güncel tarife için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı tebliği esas alın.
Kümülatif matrah mantığı
Vergi, aylık kazancınıza değil, yıl başından itibaren biriken vergi matrahınıza bakılarak hesaplanır. Aylık matrahınız şöyle bulunur:
Aylık vergi matrahı = Brüt ücret − SGK işçi payı (%14) − İşsizlik payı (%1)
Her ay bu tutar bir öncekilere eklenir. Toplam bir dilim sınırını geçtiğinde, sınırı aşan kısım bir üst orandan vergilenmeye başlar. Brütünüz hiç değişmediği hâlde net maaşınızın yaz aylarında düşmesinin tek sebebi budur.
Ay ay örnek: 60.000 TL brüt
Aylık 60.000 TL brüt ücretle, ocak ayında işe başlayan bir çalışanı ele alalım. Aylık vergi matrahı: 60.000 − 8.400 − 600 = 51.000 TL.
- Ocak: Kümülatif matrah 51.000 TL. Tamamı ilk dilimde, oran %15.
- Mart: Kümülatif 153.000 TL. Hâlâ ilk dilimde.
- Nisan: Kümülatif 204.000 TL. İlk dilim sınırı aşıldı; aşan kısım %20’den vergilenir. Net maaş bu ay düşer.
- Temmuz: Kümülatif 357.000 TL. İkinci dilim de aşıldı; oran %27’ye çıkar. İkinci düşüş yaşanır.
Bu çalışanın ocak ayındaki net maaşı ile aralık ayındaki net maaşı arasında binlerce liralık fark oluşur. Kendi rakamlarınızla ay ay tabloyu görmek için brütten nete maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Asgari ücret istisnası
Ücret gelirlerinin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden ve damga vergisinden istisnadır. Uygulama şu şekilde işler: önce ücretinizin tamamı üzerinden vergi hesaplanır, sonra asgari ücret üzerinden hesaplanan vergi bu tutardan düşülür. Sonuç, herkesin bordrosunda sabit bir indirim kalemi olarak görünür.
Bu istisnanın önemli bir yan etkisi vardır: asgari ücretlinin kümülatif matrahı da yıl içinde ilerlediği için, istisna tutarı da aylar geçtikçe değişir. Yani indirim sabit bir lira tutarı değildir.
Üç yaygın yanlış inanış
- "Zam aldım, dilim atladım, elime daha az geçiyor." Doğru değil. Brüt artışı net maaşı her zaman artırır; yalnızca artışın bir kısmı vergiye gider.
- "Tüm maaşım üst orandan vergileniyor." Hayır. Yalnızca dilimi aşan kısım üst orandan vergilenir.
- "Prim ve ikramiye ayrı vergilendirilir." Hayır. Bunlar da ücret sayılır ve ödendiği ayın kümülatif matrahına eklenir; bu yüzden ikramiye alınan ay dilim atlanabilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, vergi danışmanlığı değildir. Kişisel durumunuz için bir mali müşavire başvurun.