Hak kazanma şartları
Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükteki 14. maddesine dayanır. Temel şart, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmaktır. Bir yıldan kısa süreli çalışmalarda tazminat doğmaz.
- İşveren feshi: Haklı neden olmadan yapılan çıkarmada tazminat ödenir.
- Haklı nedenle istifa: Ücretin ödenmemesi, sigortasız çalıştırma, mobbing, çalışma koşullarının esaslı değişikliği gibi hâllerde işçi istifa etse dahi tazminata hak kazanır.
- Emeklilik ve yaş/prim şartı: Emeklilik veya sadece yaş dışındaki şartların tamamlanması hâlinde ayrılma.
- Askerlik: Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma.
- Evlilik: Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde ayrılması.
- Ölüm: Tazminat mirasçılara ödenir.
Nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı = Giydirilmiş brüt günlük ücret × 30 × Çalışılan yıl sayısı
Pratikte hesap, giydirilmiş aylık brüt ücretin her tam yıl için bir kez ödenmesi şeklinde işler. Yıldan artan süreler gün bazında oranlanır. İki sınır dikkate alınır:
- Tavan sınırı: Bir yıl için ödenecek tutar kanunî tavanı aşamaz.
- Damga vergisi: Brüt tazminattan binde 7,59 oranında kesilir; başka kesinti yapılmaz.
Örnek hesap
7 yıl 6 ay çalışan, çıplak brüt ücreti 45.000 TL ve aylık yan hakları 4.000 TL olan bir işçi için:
- Giydirilmiş brüt ücret: 49.000 TL
- Tavan kontrolü: 49.000 TL, tanımlı tavanın altındaysa kendi ücreti esas alınır
- Kıdem süresi: 7,5 yıl
- Brüt tazminat: 49.000 × 7,5 = 367.500 TL
- Damga vergisi: 367.500 × 0,00759 ≈ 2.789 TL
- Net tazminat: ≈ 364.711 TL
Zamanaşımı ve faiz
Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı süresi fesihten itibaren beş yıldır. Ödeme geciktirilirse, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı üzerinden faiz talep edilebilir. İşe iade veya alacak davası açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur.
Bu hesaplama bilgilendirme amaçlıdır. Kıdem süresinin hesabında askerlik borçlanması, aynı işverene ait farklı iş yerlerinde geçen süreler ve iş yeri devri gibi durumlar sonucu değiştirir. Uyuşmazlık hâlinde bir iş hukuku uzmanına danışın.